THICH NHAT HANH
Thich Nhat Hanh heeft zich tijdens de Vietnamoorlog op onvermoeibare, geweldloze wijze ingezet voor de vrede. Hij weigerde daarbij steeds partij te kiezen en werd daarom door beide zijden in het conflict als verrader beschouwd. Hij was dan ook na de oorlog niet meer welkom in zijn vaderland. Na zijn verbanning uit Vietnam heeft Thich Nhat Hanh zich in Frankrijk gevestigd, waar hij de meditatiegemeenschap ‘Plum Village’ oprichtte.
Thich Nhat Hanh’s standpunt was en is: de vijand is nooit een ander mens, maar angst, hebzucht, afgunst en haat. Volgens hem is een belangrijke kans op vrede gelegen in de bewustwording en liefdevolle acceptatie van deze ‘vijanden’ in ons zelf en anderen. Alleen dan kan heling en transformatie plaatsvinden.

LEVEN IN AANDACHT
Deze bewustwording, acceptatie en transformatie vergt oefening: de oefening van een leven in aandacht (mindfulness, zoals dat in Plum Village genoemd wordt). Op deze oefening is het hele leven in Plum Village gericht. Leven in aandacht betekent: in het hier en nu zijn, met een open, oordeelloze aandacht voor alles wat zich in dit moment voordoet. Thich Nhat Hanh geeft ons een aantal simpele hulpmiddelen om aandachtig te worden. ‘Heb contact met je adem’, is zijn voornaamste advies:

‘Ik adem in en ik weet dat ik inadem,’
‘Ik adem uit en ik weet dat ik uitadem.’

Dit kan geoefend worden tijdens de zitmeditatie in de meditatiehal, maar ook daarbuiten, tijdens alles wat we zoal doen in ons dagelijks leven. Het contact met de adem brengt ons bij het rustpunt in ons zelf. Dit helpt ons om steeds meer voeling te krijgen met alles wat hier en nu aanwezig is: de vorm, de kleur en de geur van de appel die we aan het schillen zijn, het gevoel van de gladde schil in onze hand, de manier waarop we het mesje hanteren, de geluiden om ons heen, de persoon tegenover ons, en de gedachten en gevoelens die intussen door ons heengaan - ook als dit gedachten en gevoelens zijn waar we moeite mee hebben.
Thich Nhat Hanh wijst ons er op dat we het leven alleen in het hier en nu kunnen ontmoeten. Deze ontmoeting brengt ons een gewaarwording van vreugde, stilte en vrede. Leven in aandacht is dan ook iets vreugdevols.

MEDITATIE
Meditatie betekent in feite niets anders dan aandachtig zijn. Een grote steun bij de oefening daarvan zijn de momenten tijdens de dag die daarvoor speciaal bedoeld zijn: de ‘formele’ meditaties. Dat zijn bijvoorbeeld de zitmeditaties, die in Plum Village twee maal per dag op het programma staan. Daarnaast is er iedere dag een loopmeditatie, waar Thich Nhat Hanh grote waarde aan hecht. De loopmeditatie vormt een schakel tussen de zitmeditatie en de meditatie-in-het-gewone-leven. Bovendien voedt de loopmeditatie buiten het besef van het contact met de aarde.
In Plum Village worden we ook herhaaldelijk uitgenodigd tot een soort ‘minimeditaties’: als er een bel gaat, een klok slaat of een telefoon rinkelt stoppen we even met wat ons bezig houdt. We volgen onze in- en uitademing drie keer. Als we daarna de draad van onze bezigheden en gesprekken weer oppakken merken we dat we net iets aandachtiger zijn dan daarvoor. In het drukke bestaan buiten Plum Village kunnen we allerlei situaties die gewoonlijk verzet in ons oproepen op deze manier gebruiken. Een stoplicht dat op rood springt, of een toeterende auto, kunnen onze vrienden worden op weg naar een aandachtiger leven.

SAMEN OEFENEN
Het pad dat Thich Nhat Hanh aangeeft is een pad dat we samen gaan met anderen. Hij nodigt ons uit om elkaar tot steun te zijn: ‘Jij oefent voor mij, en ik oefen voor jou.’ Als ik zie hoe jij in aandacht je voeten neerzet, helpt dat mij hetzelfde te doen. Zonder een groep gelijkgezinde vrienden of familieleden om ons heen wordt het zelfs heel moeilijk het aandachtig zijn te blijven oefenen. Gemeenschapsleven is dan ook een belangrijk thema in de leringen van Thich Nhat Hanh. Hij geeft ons een aantal instrumenten om de onderlinge harmonie te bewaren en zonodig te herstellen, zoals de ceremonie van het Opnieuw Beginnen en het Vredescontract. Ook in Plum Village wordt regelmatig met deze instrumenten gewerkt. Zo kunnen we leren op een constructieve manier om te gaan met de conflicten, teleurgestelde verwachtingen en boosheid die bij het menselijk bestaan horen; een manier die de onderlinge banden versterkt in plaats van vernietigt.

GEËNGAGEERD BOEDDHISME
Het leven in aandacht bevordert een diep begrijpen van wat we anders alleen oppervlakkig waarnemen. We gaan meer en meer zien hoe mensen, dieren, planten en de levenloze natuur met elkaar verbonden en van elkaar afhankelijk zijn. Thich Nhat Hanh spreekt in dit verband van ‘interzijn’. Liefde en mededogen zijn een gevolg van dit inzicht. We voelen een behoefte ontstaan om te geven: aandacht, tijd, energie, geld, of welke vorm van hulp dan ook. Vandaar Thich Nhat Hanh’s voortdurende inzet voor de vrede. Vandaar ook zijn pleidooi voor een geëngageerd boeddhisme: een boeddhisme dat zich inzet om persoonlijke, sociale en milieuproblemen te verlichten. De Vietnam Projecten die door Thich Nhat Hanh’s naaste medewerkster, zuster Chân Không, zijn opgezet vormen een goed voorbeeld van geëngageerd boeddhisme. Deze projecten richten zich onder anderen op het onderwijs en de gezondheidszorg voor Vietnamese kinderen en jongeren.
Thich Nhat Hanh leidt regelmatig meditatieretraites voor activisten, zodat deze de gelegenheid krijgen (opnieuw) contact te maken met het leven in aandacht: de bron waaruit steeds de kracht geput kan worden om door te gaan, zonder tot wanhoop, bitterheid en agressie te vervallen.

EIGEN WORTELS
Mensen uit allerlei boeddhistische, christelijke, joodse en niet-godsdienstige tradities verblijven kortere of langere tijd in Plum Village. Thich Nhat Hanh’s intentie is geenszins iedereen tot het boeddhisme te bekeren. Integendeel: hij nodigt ons uit contact te maken met onze eigen culturele wortels en oog te krijgen voor de schoonheid van onze eigen traditie. Wat we in Plum Village leren kunnen we daarin een plaats geven.