Ceremonie voorbereiden

Naast de meer informele bijeenkomsten met zit- en loopmeditatie en dharmadelen, kent het Boeddhisme ook formele ceremonies, die bij bepaalde gelegenheden uitgevoerd worden. Zo zijn er ceremonies bij belangrijke gebeurtenissen in het leven zoals huwelijk, ziekte en overlijden of bij de recitatie of de overdracht van de Vijf en de Veertien Aandachtsoefeningen. In het Sanghawerkboek zijn enkele ceremonies opgenomen. Mogelijk volgen er meer. Ceremonies voor bijzonfdere gelegenheden zijn bekend bij de dharmaleraren en kunnen bij hen aangevraagd worden.

Bij elke ceremonie, vind je een korte inleiding over de bedoeling van de ceremonie. Hieronder volgt een algemene uitleg die voor alle ceremonies geldt.

Voorbereiding
Om een ceremonie goed te laten verlopen is het belangrijk dat deze goed voorbereid wordt. Een aantal beoefenaars neemt dit op zich. Zij doen de voorbereidingen in rust en met aandacht. Een ervaren beoefenaar begeleidt de voorbereidingen. Wat moet er vooraf geregeld worden?

• Ruimte inrichten
• Taken verdelen
• Deelnemers ontvangen en zo nodig hun plek wijzen.

Sanghakarmanprocedure
Bij de formele recitatie van de Vijf of Veertien Aandachtsoefeningen, waarbij de hele gemeenschap bijeen is, kan de Sanghakarmanprocedure gevolgd worden. Tevoren wordt een Sanghakarmanmeester aangewezen en een persoon (de vertegenvoordiger van de Sangha) die namens de Sangha spreekt.

Ruimte indelen
Tijdens een ceremonie zitten de deelnemers meestal in twee (of vier) rijen tegenover elkaar. In Plum Village zitten de mannen aan de ene kant en de vrouwen aan de andere kant, maar dat hoeft niet nagevolgd te worden. Aan de kopse kant van de rijen is een altaar ingericht met bloemen, wierook, een brandende kaars en een Boeddhabeeld. Rechts van het altaar zit de leider van de ceremonie en naast hem de man/vrouw die de Klankschaal bedient (de Bellmaster). Deze taken kunnen ook door éen persoon uitgevoerd worden. Als de Sanghakarmanprocedure gevolgd wordt zit de Sanghakarmanmeester tegenover de ceremoniemeester.

De voorbereidingsgroep zet de benodigde materialen klaar: matjes, kussens en zitbankjes, op het altaar wierook, lucifers, een kaars en een wierookbrander, zo mogelijk voor iedereen de tekst van de ceremonie, een Klankschaal en een klein belletje. Bij sommige ceremonies zijn nog andere zaken nodig.

Taken verdelen
De voorbereidingsgroep vraagt een ervaren beoefenaar de ceremonie te leiden en/of de Klankschaal te bedienen. Een van de deelnemers wordt gevraagd de wierook te offeren. Sommige onderdelen van de ceremonies kunnen gezongen worden. Vaak zijn er deelnemers die dit goed kunnen. Eventueel kan dit vooraf  geoefend worden. Van de Hartsoetra is een Nederlandstalige CD beschikbaar. Soms kunnen gedeeltes van de ceremonie door deelnemers gezamenlijk gelezen worden. Zorg dat hierover heldere afspraken gemaakt worden zodat iedereen weet wanneer hij/zij aan de beurt is, en dat voldoende teksten beschikbaar zijn.

Deelnemers ontvangen
De kaars op het altaar en eventueel andere kaarsen en waxinelichtjes worden aangestoken. De voorbereidingsgroep zorgt dat iedereen zijn plekje krijgt en dat de ceremonie beginnen kan.

De verschillende onderdelen van een ceremonie
De ceremonies in dit werkboek komen uit het Plum Village Chanting and Recitation Book en zijn in zijn geheel opgenomen. Vaak worden er bij de uitvoering vanwege de tijd gedeeltes weggelaten. Raadzaam is wel om dat bij het begin duidelijk aan te geven.

Meditatie
Iedere ceremonie begint meestal met een korte zitmeditatie om iedereen de gelegenheid te geven aan te komen, eventueel gevolgd door loopmeditatie.

Wierook offeren
Bij de beschrijving van de theeceremonie staat beschreven hoe het wierook offeren plaats kan vinden. Het is ook mogelijk dat één persoon de wierook aansteekt, de tekst uitspreekt en de wierook offert. De persoon die dat doet staat langzaam op van zijn/haar kussen, gaat voor het altaar staan en buigt naar de Boeddha. Daarna loopt hij/zij rustig naar het altaar pakt een stokje, steekt het aan met de kaarsvlam.  Het wierookstokje wordt gevat in de samengevouwen handen. Met de handen tegen het voorhoofd en het wierookstokje boven het hoofd wordt de tekst uitgesproken. Daarna wordt het stokje in de wierookbrander geplaatst. De wierookaansteker buigt naar de Boeddha en loopt langzaam weer terug.

De Buigingen
Bij de Drie Buigingen wordt beschreven hoe de buigingen uitgevoerd worden.

Afsluiting en De Drie Toevluchten
Na de afsluitende woorden wordt er meestal drie keer gebogen voor de Boeddha, de Dharma en de Sangha, waarbij de tekst van de Drie Toevluchten gelezen wordt. Deze tekst kan ook gelezen worden zonder buigingen.

Einde van de ceremonie
Nadat de laatste woorden van de verdienste delen zijn uitgesproken klinkt drie maal de klankschaal. Daarna luidt het kleine belletje ten teken dat de voeten gemasseerd kunnen worden. Bij het volgende belletje staat iedereen op. Tenslotte klinkt het belletje en buigen wij naar elkaar en daarna buigen wij na het laatste belletje naar de Boeddha of naar het altaar.

De voorbereidingsgroep ruimt alles weer op en vraagt zonodig de deelnemers hierbij te helpen.