AI is niet meer weg te denken uit ons leven. De vraag is niet alleen: “Wat kan AI?” maar ook: “Wat doet het met míj?” En: wat kunnen we hierover observeren vanuit een boeddhistisch perspectief?
Intelligentie is niet hetzelfde als bewustzijn
Een eenvoudig onderscheid helpt:
Intelligentie is het vermogen om informatie te verwerken en keuzes te maken om een doel te bereiken.
Bewustzijn is het vermogen om te ervaren — en daarmee ook om te lijden.
AI kan indrukwekkend intelligent zijn. Het kan teksten schrijven, verbanden leggen, voorspellen wat je waarschijnlijk wilt zien, en in seconden onderzoek samenvatten. Maar het heeft geen innerlijke ervaring. Geen angst, geen vreugde, geen schaamte, geen compassie. Dat maakt AI krachtig én beperkt tegelijk.
AI en het boeddhisme (ja, ook Plum Village)
AI is inmiddels ook het boeddhisme binnengestroomd. Je vindt talks, interviews en teksten overal online. AI kan ook goed ingezet worden om grote archieven toegankelijk te maken.
Ook Plum Village experimenteert ermee: niet als vervanging van beoefening, maar als hulpmiddel. Met de enorme hoeveelheid dharmalezingen van Thay — boeken, transcripts en opnames — kan AI helpen om snel terug te vinden wat hij deelde over thema’s als vergeving, omgaan met woede of onrecht.
Maar het blijft aan ons om te toetsen: klopt het? En vooral: helpt het ons om wakkerder te leven?
Waarom je langer blijft hangen bij 'negatieve knopjes'
Socialmediaplatforms verdienen geld aan aandacht. Hoe langer jij blijft, hoe meer advertenties er kunnen worden getoond. En daar heeft AI iets over geleerd: mensen blijven vaak langer hangen wanneer er op een 'negatief knopje' gedrukt wordt, zoals angst, verontwaardiging of boosheid.
Een vertederend filmpje geeft een kort warm gevoel. Maar een alarmerend bericht ('dit gaat mis', 'pas op', 'schandalig!') activeert je zenuwstelsel. Je wilt méér weten, je wilt controleren, je wilt reageren. En zo word je vanzelf dieper het systeem ingetrokken.
Wat is een algoritme?
Een algoritme is een reeks stappen of regels die bepaalt wat er gebeurt met informatie. Op social media en in zoekmachines betekent dat: een algoritme beslist — op basis van jouw gedrag en dat van miljoenen anderen — welke berichten, video’s of zoekresultaten jij te zien krijgt.
Het gevolg: twee mensen kunnen exact hetzelfde zoeken en toch een andere 'werkelijkheid' voorgeschoteld krijgen. Je online wereld wordt gepersonaliseerd, alsof je een supermarkt binnenloopt die zich direct aanpast aan jouw gewoontes.
AI en mindfulness: ken jezelf beter dan je internetzoekgedrag
Mindfulness kun je ook vertalen als: weten wat er in je gebeurt, terwijl het gebeurt. Dat is precies wat je nodig hebt in een tijd waarin systemen ontworpen zijn om je aandacht te grijpen.
AI kan je gedrag kennen, maar jij kunt je bewustzijn steeds beter leren kennen. Welke gevoelens worden snel getriggerd? Welke verhalen herhaal je? Waar verlies je jezelf? Welke zaadjes in jou geef je water wanneer je online bent?
Praktische tips om mentaal gezond te blijven
• Herken je knopjes: welke onderwerpen zetten jou meteen aan (angst, boosheid, onzekerheid, onrecht)?
• Pauzeer vóór je reageert: één bewuste ademhaling kan het verschil maken tussen meegesleurd worden en wakker blijven.
• Check feiten rustig: als iets je overspoelt, zoek één betrouwbare bron, lees langzaam, stop op tijd.
• Maak een informatiedieet: hoeveel procent van je week is voeding voor je hart en ziel — en hoeveel is ruis? Spendeer grotere percentages aan positieve informatie en kanalen die goed zijn voor je ziel.
• Zoek bewust de tegenvraag: niet alleen 'wat is het voordeel?', maar ook 'wat is het nadeel?'. Dat houdt je geest open.
AI met zachtheid tegemoet
Je kunt het algoritme beïnvloeden. Als je consequent zoekt naar wat je voedt — rust, dharma, natuur, creativiteit — dan beweegt je feed langzaam mee. Zie het als beoefening: je geeft water aan de zaadjes die je wilt laten groeien. En ja, één klik op sensatie kan het systeem van schreeuwerige berichtjes weer aanwakkeren — maar je kunt telkens opnieuw kiezen.
Zorg goed voor jezelf als onderdeel van je informatiedieet. Ga op retraite voor een paar dagen, doe een dag aan digital detox of ga even helemaal weg van alles op retraite naar het buitenland. Wij hebben ons seizoen 2026 bij Simply Canvas Farm net afgesloten en zijn alweer hard bezig met ons programma voor 2027. Ook dan zijn er weer o.a. twee mindfulnessretraites en twee digital detoxretraites die we inmiddels al jaren organiseren om even echt los te komen van alles.
Een paar van onze favoriete positieve kanalen:
Tot slot: deel gerust jouw favoriete 'voedende' kanalen met je sangha of in de reacties. In een tijd van slimme machines is het misschien wel een van de meest radicale daden: bewust kiezen wat je aandacht waard is. Hier zijn een paar van onze favorieten:
• Frequency healing-muziek: https://www.youtube.com/@abdulghaffargh3633
• Clear Mountain Monastery (Theravada-interviews): https://www.youtube.com/@ClearMountainMonastery
• Country Life Vlog (stille boerderijfilms): https://www.youtube.com/@country_life_vlog
• Samaneri Jayasara (teachings als luistermeditatie): https://www.youtube.com/@SamaneriJayasara
Groetjes Sandra en Santi
Simply Canvas Farm Retraite Centrum in Frankrijk
www.simplycanvasfarm.com